|
Truyện cười dân gian Xiển Bột
Phần 1 -
Phần 2 -
Phần 3 -
Phần 4 -
Phần 5 -
Phần 6 -
Phần 7 -
Phần 8 -
Truyện Xiển Bột
Từ khi Trạng Quỳnh bị Chúa Trịnh
đánh thuốc độc chết, nước nam ta
không c̣n Trạng nữa, nhưng những
người tài giỏi th́ không thời nào
không có. Con cháu Trạng cũng đều là
những người thông thái khác thường.
Dù nhà nghèo, nhưng không ai chịu ra
làm quan. Xiển là chắt Trạng Quỳnh.
Bố Xiển ngoài ba mươi tuổi mới sinh
Xiển. Xiển mặt vuông chữ điền, tai
to như tai phật, mồm rộng, mắt sáng.
Người ta gọi Xiển là Xiển Bột v́ quê
Xiển ở làng Hoàng Bột (Thanh Hóa).
BACK TO TOP
1. Xin đất làm nhà
Nghe nói vùng Yên Lược, thuộc
huyện Thọ Xuân, gần rừng núi, có
nhiều đất hoang, Xiển di cư lên đấy
ở.
- Theo lệ làng, Xiển phải biện trầu
rượu xin làng cho trú ngụ, rồi lại
phải biện trầu rượu một lần nữa xin
làng một mảnh đất lấy chỗ dựng túp
lều tạm thời làm nơi ăn ở. Lư trưởng
đánh trống họp làng, nhưng thực ra "làng"
chỉ là bọn chức sắc, cường hào mà
thôi. Thấy họ hay hạch sách, kênh
kiệu, Xiển ghét lắm. Lần thứ hai
mang trầu rượu ra đ́nh, Xiển găi đầu
găi tai thưa:
- - Dạ, tŕnh các cụ, con mới đến
đây, ơn nhờ các cụ cho ở để hầu hạ
các cụ, nhưng chưa có nhà cửa ǵ cả,
muốn xin miếng đất đầu làng chó ỉa
(1) xin các cụ xét cho.
- Lư trưởng thấy rượu th́ tít mắt,
liền nói:
- - Tưởng ǵ chứ miếng đất đầu làng
chó ỉa ấy th́ được, nào xin mời các
cụ ta chén đi thôi!
- (1) Làng ở đây chỉ lư hương hào
mục
BACK TO TOP
2. Rao làng
Ngày trước, dân ngụ cư là kẻ thấp
kém nhất trong làng. Cho nên, đến
Yên Lược, vừa dựng xong túp lều,
Xiển bị bọn lư trưởng bắt ra làm mơ.
- Một hôm, lư trưởng thấy một chị
hàng bát ngồi ỉa ở cái băi rậm đầu
làng, liền bắt lấy gánh bát rồi sai
Xiển đi mời "làng" ra đ́nh chia phần.
Xiển vâng vâng dạ dạ, vác mơ đi, cứ
sau một hồi mơ "cốc cốc" lại rao:
- - Chiềng làng chiềng chạ! lắng
tai mà nge mơ rao: Cụ lư bắt được mụ
hàng bát ỉa bậy đầu làng, mời "làng"
mau ra đ́nh mà chia phần!
- Nghe nói chia phần, bao nhiêu chứ
sắc, thân hào, vội vă kéo nhau ra
đ́nh. Đến cổng đ́nh, gặp Xiển, ai
cũng nhao nhao hỏi:
- - Chia phần ǵ thế mày?
- - Con mẹ hàng bát ấy đâu rồi?
- - Có nhiều không hả mày?
- Xiển lễ phép đáp:
- - Bẩm các cụ, con mẹ hàng bát ỉa
bậy đầu làng. Dạ, nhiều lắm ạ, một
đống to lù lù thế kia, có lẽ một cụ
được đến vài ba bát chứ không ít
đâu!
- Vừa nói, Xiển vừa chỉ về phía hai
cái sọt bát đang để ở hè đ́nh.
BACK TO TOP
3. Góp gốc
Hồi ấy quân Pháp đă sang xâm lược
nước ta. Nhiều người nổi dậy chống
lại triều đ́nh v́ vua quan nhà
Nguyễn đầu hàng thực dân Pháp. Theo
lệnh quan trên, trai tráng làng yên
Lược đêm nào cũng phải ra đ́nh canh
pḥng. Gặp mùa đông rét mướt, họ
chia nhau lần lượt mỗi tối một anh
góp gốc (1) để sưởi cho ấm. Xiển vốn
có cảm t́nh với những người nổi loạn
chống lại triều đ́nh, nên cứ nay cáo
nhức đầu, mai cáo đau bụng không
chịu đi canh pḥng. Họ bắt Xiển phải
nộp gốc mới cho ở nhà. Xiển đào một
ít gốc chuối gánh ra, nhè giữa đống
lửa đang cháy giần giật mà đổ vào,
thế là cả đống lửa tắt phụt. Lẵo
hương kiểm liền quát hỏi Xiển. Xỉen
trả lời:
- - Các ông bảo tôi góp gốc. Nhà
tôi chả có gốc gác chi cả, chỉ có
gốc chuối mà thôi. Gốc nào mà chả là
gốc, các ông không nhận th́ lại xin
gánh về vậy.
BACK TO TOP
4. Hâm cứt
V́ là dân ngụ cư, Xiển thường bị
bọn cường hào trong làng chèn ép. Để
trả thù, nhân một hôm cả bọn đang
họp việc làng, chè chén căi nhau ỏm
tỏi, Xiển t́m một cái nồi vỡ, bỏ vào
tít cứt người lẫn nước, đem đến chỗ
đầu gió vừa đun vừa khuấy. Gió đưa
mùi thối bay vào chỗ bọn cường hào
đang họp. Chúng không chịu được,
chạy ra quát tháo ầm ĩ. Xiển xin lỗi
và phân trần:
- - Thưa các ông, nhà tôi có một ổ
chó con trở chứng, đ̣i ăn cứt sốt,
cho nên phải đun cho chúng một ít.
- Lư trưởng trừng mắt hỏi:
- - Ai bảo chú làm thế
- Xiển đáp:
- - Thưa các ông, người ta thường
nói: "Lau nhau như chó đau tranh cứt
sốt". Thấy người ta nói như vậy th́
tôi cũng làm như vậy thôi.
BACK TO TOP
5. Đổi ḅ gầy lấy ḅ béo
Làng Yên Lược có một cái văn chỉ
lộ thiên thờ Khổng Tử. Trâu ḅ trong
làng thả ăn cỏ ở gần đấy kéo vào
phóng uế cả ra bệ thờ. Bọn lư
trưởng, cường hào thấy không tiện,
bèn họp làng, giao cho Xiển phải
trông nom, rào giậu lại, và đặt ra
lệ hễ ḅ nhà ai vào, làng sẽ bắt làm
thịt chia phần. Lệ làng đặt ra, các
nhà có ḅ đều dặn con hoặc người ở
hết sức giữ ǵn. Xiển có một con ḅ
ốm, gầy như cái mo khô, cứ thả cho
ăn ở gần đấy. Một hôm, Xiển để ḅ
vào trong khu văn chỉ, cố ư cho dân
làng biết.
- Đang thèm thịt ḅ, bọn lư trưởng,
cường hào lập tức cho người bắt làm
thịt. Xiển nói:
- - Lệ làng đặt ra, tôi không dám
kêu ca ǵ, chỉ xin làng nhớ cho từ
nay trở đi bất cứ ḅ nhà ai, hễ vào
văn chỉ là bắt làm thịt tuốt.
- Sau đó ít lâu, Xiển mua mấy cỗ
bài tam cúc, chia cho bọn trẻ chăn
ḅ rủ chúng t́m đám đất khô ráo,
phẳng phiu ngồi đánh. Bọn trẻ thích
quá, xúm nhau, chúi mũi vào ván bài,
chẳng để ư ǵ đến ḅ mẹ nữa. Xiển
lừa cho tất cả đàn ḅ lại gần khu
văn chỉ, rồi mở cổng ra. Thấy cỏ bên
trong xanh tốt, một con vào, hai con
vào, ba con vào, thế là những con
khác cũng chen nhau vào theo. Xiển
đóng cổng lại rồi chạy về gọi dân
làng ra bắt ḅ. Bắt được hơn một
trăm con, phần nhiều là của bọn lư
hương cường hào giàu có trong làng.
Chúng bàn nhau:
- - Lần này, nhiều người đều phạm
phải lệ làng, không lẽ ta đem làm
thịt tất cả, vậy th́ xin xí xoá.
- Xiển nhất định không nghe, lấy cớ
rằng lần trước làng đă ăn thịt ḅ
của ḿnh rồi, nay làng tự ư bỏ lệ,
Xiển sẽ kiện quan. Sợ Xiển làm to
chuyện, chúng bàn nhau đền cho Xiển
một con ḅ, rồi bổ cho các nhà có ḅ
bị bắt chia nhau chịu tiền. Xiển
nhất định không nghe, nói:
- - Chỉ có hai cách: một là đem làm
thịt tuốt, hai là đem chia đều cho
dân làng, mỗi nhà một con.
- Bọn lư hương cường hào bàn với
nhau măi, cuối cùng phải bằng ḷng
theo cách thứ hai, v́ chia như vậy
th́ chúng c̣n được mỗi nhà một con,
chứ đem làm thịt th́ mất cả. Thế là,
không những Xiển đă đánh đổi được ḅ
béo, mà những nhà trong làng cũng
được mỗi nhà một con.
BACK TO TOP
6. Làm ma mẹ
Bọn chức sắc, hương lư trong làng
lúc nào cũng nghĩ đến rượu thịt.
Thấy bà mẹ Xiển vừa mới mất, chúng
bắt phải làm ma, mời "làng" đến ăn
uống. Nhà Xiển nghèo lắn, đến khoai
sắn c̣n không có ăn th́ lấy ǵ làm
ma, nhưng không làm chúng sẽ đuổi đi
khỏi làng. Nghĩ được một mẹo, Xiển
bèn đi nói khéo với những tên chóp
bu:
- - Chả nói các cụ cũng thừa biết,
nhà túng quá, xin các cụ rộng lượng
để được chôn cất ngày hôm nay cho mồ
yên mả đẹp; c̣n việc ma chay, xin
các cụ cho khất đến tuần mồng một
sắp tới, v́ c̣n phải vay mượn bà con
xa gần, không ǵ cũng phải kiếm con
lợn dăm chục cân, mươi đấu gạo
xôi...
- Thấy nhà Xiển nghèo túng thật,
các "cụ" đành cho khất vậy.
- Tuần mồng một tới, Xiển mua chịu
được một con lợn thật to, thật béo,
nhà chủ giao hẹn ba hôm sau phải trả
đủ tiền. Xiển làm thịt ngay, rồi cất
thịt vào trong buồng. XIển nhờ người
mời "làng" đúng chiều hôm ấy tới
uống rượu. Khi "làng" đă tề tựu đông
đủ, Xiển mới đem ít mỡ bỏ vào xanh
với mười củ hành, rán lên. Mùi mỡ
bay ra thơm phức khiến "làng" đang
ngồi la liệt trong cái rạp dựng ở
ngoài sân, cứ nuốt nước miếng ừng
ực. Xiển bưng xanh mỡ cất đi, rồi
lừa lúc không ai để ư, châm một mồi
lửa lên mái bếp.
- "Làng" đang chờ cỗ bưng ra, sốt
cả ruột, bỗng nghe tiếng hô hoán
nh́n ra th́ thấy cái bếp đang bốc
cháy. "Làng" hoảng quá, xôn xao ùn
ra khỏi rạp. hầu hết những người đi
đám đều quần trắng áo dài chỉnh tề,
không dám xông vào chữa cháy. Bà con
xóm giềng kẻ xách thùng, người vác
câu liêm, chạy đến , th́ cái bếp đă
thành một đống lửa. Xiển mặt mũi,
quần áo như ma lem, kêu khóc thảm
thiết:
- - ối trời đất ôi là trời đất! ối
cha mẹ ơi là cha mẹ ôi! ối làng nước
ôi là làng nước ôi! Cháy mất hết cả
bếp nước, cả cỗ bàn rồi, c̣n lấy ǵ
mà làm ma làm chay nữa... i hi hi!
- "Làng" tưởng cỗ bàn cháy thật,
c̣n xơ múi ǵ nữa, không ai bảo ai,
kẻ trước người sau, ra về cả.
- Gà gáy đêm ấy, Xiển gánh thịt lợn
đi chợ xa bán. Chiều hôm sau, Xiển
mang tiền về trang trải xong nợ, c̣n
thừa một ít, mua ngay mấy cây tre
làm lại cái bếp.
BACK TO TOP
7. Đánh trống cấm
Sau một thời gian làm mơ, Xiển
lại phải làm đầy tớ hầu điếu tráp
cho lăo chánh tổng. Một lần, lăo
chánh tổng đi chơi xa, Xiển theo
hầu. Khi đến làng nọ thấy có một cái
trống mặt to bằng cái nong, hai thầy
tṛ lấy làm lạ quá, vào xem. Có tới
mười người khách qua đường cũng đang
bàn tán về cái trống đó, trên tang
trống có đè mấy chữ: "trống cấm",
nên chả ai dám lại gần. Bỗng Xiển
lớn tiếng:
- - Có ai dám đố tôi đánh cái trống
cấm này không nào?
- Một người cười:
- - Đến cố tổ nhà anh sống lại cũng
không dám đụng đến nữa là anh.
- Xiển một hai cam đoan là đánh
được, không sợ ǵ cả. Trong số đó có
một người buôn bán giàu có, trong
túi sẵn tiền, cho là Xiển khoác lác,
ngứa tai lắm, bảo:
- - Anh đánh được đủ ba hồi chín
tiếng tôi sẽ cho anh năm chục quan
tiền!
- Xiển nói:
- - Năm chục chả bơ, ít ra cũng
phải một trăm.
- Người kia bằng ḷng, bảo:
- - Được, anh không làm được đúng
như lời nói, th́ phải ở cơm không
cho tôi mười năm.
- Hai bên làm giấu giao kè, có một
người đứng tên làm chứng.
- Xiển bắc thang, vác dùi trèo lên,
dang thẳng cánh nện đủ ba hồi chín
tiếng. Trống kêu, vang cả tai, nhức
cả óc. Vài ba người nhút nhát, sợ
liên lụy, vội tháo lui. Chiếu theo
giao kèo, Xiển bắt người kia phải
giao đủ số tiền.
- Nghe trống đánh bất th́nh ĺnh,
dân làng kinh ngạc, lũ lượt kéo nhau
ra đông như hội. Lư trưởng, tay cầm
hèo, len qua đám đông, khệnh khạng
bước vào đền quát tháo ầm ĩ. Xiển ra
trước mặt lư trưởng vái chào rồi găi
đầu găi tai nói:
- - Dạ tŕnh ông, tôi là khách qua
đường, thấy cảnh làng ta trù phú,
thấy đền ta linh thiêng, nên có năm
chục quan tiền trước để hầu thánh
sau hầu làng. Nhưng v́ không biết
làm thế nào gặp ông cùng tất cả dân
làng được, buộc ḷng phải đánh vài
hồi trống, xin các ông đánh chữ đại
xá cho.
- Thấy có món tiền lớn, lư trưởng
cùng hội đồng chức sắc thích quá,
bàn nhau hăy trích ngày ra mười quan
làm bứa chén đăi ông khách hảo tâm.
BACK TO TOP
8. Tri huyện Lê Kim Thằng
Một hôm, nhân có lệnh của bọn
chức dịnh bắt tất cả trẻ già trai
gái làng hoàng Bột phải ăn mặc chỉnh
tề để đi đón quan huyện Lê Kim Thằng
về làng hiểu dụ, Xiển nghĩ ra ngay
một kế. Xiển lẻn vào buồng ông nội
lấy trộm chiếc áo thụng đỏ mặc vào,
rồi đi thẳng ra đ́nh, giả vờ chạy đi
chạy lại lăng xăng ngay trước mặt
quan huyện. Quan lấy làm lạ, cho
lính gọi lại hỏi. Xiển xưng tên họ
và nói là học tṛ. Huyện Thằng liền
mượn ngay việc ăn mặc ngộ nghĩnh của
Xiển ứng khẩu đọc một câu, bắt phải
đối:
- áo đỏ quét
cứt trâu
Xiển đối ngay:
- Lọng xanh
che đít ngựa
Huyện Thằng không
ngờ bị một vố, tái mặt, dọa:
- Thằng này láo! Đă
thế, phải đố thêm câu này nữa, không
đối được, tao sẽ cho ăn đ̣n.
Thấy tóc Xiển đỏ hoe
v́ đăi nắng lâu ngày, huyện thằng
liền ra câu đối:
- Học tṛ là
học tṛ con, tóc đỏ như son là
con học tṛ
Xiển không cần nghĩ
ngợi lâu, đối tức khắc:
- Tri huyện
là tri huyện Thằng, ăn nói lăng
nhăng là thằng tri huyện!
Huyện Thằng tức ứa
máu, nhưng v́ Xiển đối rất chỉnh,
không bẻ vào đâu được, đành câm
miệng.
BACK TO TOP
9. Quan đấy
Năm nào cũng vậy, cứ gần tết
Nguyên đán, viên tri phủ Hoàng Hóa
cùng vợ đi chợ tết. Từ phủ ra chợ
Bút Sơn rất gần, nhưng vốn tính hách
dịch, quan phủ bắt lính cáng ra tận
cổng chợ và mang theo hai cái lọng
xanh che. Hồi này, Xiển Bột hăy c̣n
nhỏ, xong thấy cái oai rởm của quan
th́ ghét lắm. Xiển mang một con chó
con đi chợ, nhưng không bán, cứ ôm ở
trước bụng, lúc th́ chen đi trước
quan, lúc th́ lùi lại đi sau quan.
Thấy Xiển mang chó, ai cũng tưởng
Xiển mới mua, liên hỏi:
- - Chó bao nhiêu?
- Xiển trả lời: - Quan đấy!
- Quan phủ biết thằng bé ôm chó
chửi xỏ ḿnh, cho lính bắt lại hỏi:
- - Ai xui mày ăn nói như thế?
- Xiển đáp:
- - Bẩm quan, nhà con muốn nuôi mọt
con chó con để dọn cứt cho em, nên
bố mẹ con bảo con đi mua.
- Quan hỏi: - Mày là con cái nhà
ai?
- Xiển trả lời: - Bẩm con là chắt
cụ Trạng Quỳnh ạ!
- Quan nghe nói Xiển là chắt cụ
Trạng Quỳnh th́ có ư gờm, nhưng chưa
tin lắm.
- - Đă là chắt cụ Trạng tất phải
hay chữ. Thế mày có đi học không?
- Xiển đáp: - Bẩm quan, con là học
tṛ giỏi nhất vùng này ạ, quan lớn
không đi học nên không biết đó thôi.
- Thấy Xiển vẫn t́m cách xỏ ḿnh,
quan nổi giận:
- - Mày vô lễ! Nhưng đă nhận là học
tṛ giỏi th́ phải đối câu này. Hay
tao tha tội. Dở tao đánh đ̣n.
- Quan đọc: "Roi thất phân đánh
đít mẹ học tṛ".
- Xiển hỏi:
- - Xin phép hỏi: "Roi" đối với
"lọng" có được không ạ?
- Quan đáp: - Được.
- Xiển lại hỏi:
- - Thế "đít" đối với "đầu", "mẹ"
đối với "cha" có được không ạ?
- Quan lại đáp: - Được!
- Xiển toan hỏi nữa. Quan Quát: -
Không được hỏi nữa. Đối đi!
- Xiển liền đối: "Lọng bát bông
che đầu cha quan lớn!"
- Không ngờ Xiển lại dám chửi ḿnh
một lần nữa, để chữa thẹn, quan lấy
giọng bề trên mắng Xiển qua loa một
vài câu, rồi quát bảo lính hầu sửa
soạn ra về.
BACK TO TOP
10. Vả quan huyện
Có một viên quan huyện hay nịnh
hót quan trên để chóng được thăng
quan tiến chức. Một trong những viên
quan hắn thường bợ đợ là án sát
Nguyễn Văn Tiêu, tục gọi là án Tiêu.
Để nịnh quan thầy, hắn ra lệnh cho
dân hàng huyện không ai được nói đến
tiếng "tiêu", ví dụ như hạt tiêu th́
hải nói là hạt ớt v.v... Hễ ai thấy
người nào trái lệnh th́ được phép vả
vào mồm ba cái thật đau, rồi đem
tŕnh quan trị tội. Lệnh ban ra
khiến Xiển đă ghét quan huyện lại
càng ghét thêm. Ông mang một ít quần
áo rách mướp xin vào bái quan. Quan
hỏi có việc ǵ, Xiển thưa là nhà
nghèo quá, gia tài chỉ c̣n một ít
quần áo rách, nhờ quan cầm hộ cho
lấy ít tiền về làm vốn sinh nhai.
Tức th́ quan nổi trận lôi đ́nh thét
mắng đùng đùng, v́ xưa nay có ai dám
cả gan đem quần áo rách đên bán cho
quan bao giờ? Đợi quan nguôi giận,
Xiển mới nói:
- - Dạ thưa ngài, xin ngài thương
kẻ học tṛ nghèo túng này, không ǵ
cũng mang danh là người quân tử...
- - Quân tử ǵ mày! Đồ quân tử cùng
quân tử cố!
- Xiển trần t́nh:
- - Dạ, Khổng Minh túng Khổng Minh
cầm ạ!
- Nghe câu nói khó hiểu, quan chau
mày suy nghĩ một lúc mới biết lời
mắng của ḿnh: "Quân tử cùng quân tử
cố" với lời trần t́nh của Xiển:
"Khổng Minh túng Khổng Minh cầm" (1)
đă làm thành đôi câu đối hay tuyệt.
Quan phục tài Xiển, thưởng cho một
quan tiền, nhưng lại chọn cho cái
thứ tiền chôn giấu dưới đất lâu ngày
bị han rỉ hết cả. Xiển đỡ lấy quan
tiền, cầm một đồng dằn mạnh xuống
đất, tiếng kêu nghe cành cạch, rồi
nói:
- - Bẩm quan, tiền này không "ớt"
được ạ!
- Quan vô t́nh mắng:
- - Mày điên à! Tiền này mà không
tiêu được ư?
- Chỉ chờ có thế, Xiển liền vả cho
quan ba cái tát vào mồm như trời
giáng. Quan hô lính bắt trói. Xiển
ngăn lại nói:
- - Chắc ngài vẫn chưa quên cái
lệnh kiêng tên huư quan án ngài mới
ban ra. Tôi làm vậy cũng chỉ là thi
hành cái lệnh ấy của ngài mà thôi!
- Quan sợ bọn lính biết chuyện th́
ḿnh thêm xấu hổ, liền đuổi Xiển ra.
BACK TO TOP
11. Chửi án Tiêu
Bị chơi nhiều vố đau quá, quan
huyện ḍ măi mới biết là Xiển, tức
quá, nhưng có muốn gây chuyện cũng
không được v́ ông là người khác
huyện. Lăo huyện bèn đem chuyện ấy
nói lại với án Tiêu và tỏ ư nhờ quan
thầy trả thù hộ.
Lần ấy, án Tiêu về quê ngoại là
làng Yên Lược ăn giỗ. Lăo bắt dân
làng phải dọn dẹp đường sá sạch sẽ,
mang cờ quạt đón rước thật long
trọng. Sáng sơm mai, án Tiêu mới về
th́ chiều nay đường làng đă được
quét sạch như chùi, cây cối hai bên
đường phát quang cả.
Gà gáy, Xiển dậy lấy cứt chó đem
ra đường cái, cứ cách một quăng bỏ
một băi, băi nào cũng cắm một quả ớt
lớn (Thanh Hoá gọi ớt là hạt tiêu).
Sáng ra, khi mọi người kính cẩn đón
rước án Tiêu, Xiển vác cờ đi trước,
cứ hễ trông thấy băi cứt có cắm quả
hạt tiêu, ông lại chửi: "Tổ cha đứa
nào ỉa ra tiêu". án Tiêu nằm trong
cáng nghe tiếng chửi, biết là Xiển
chửi ḿnh nhưng không đủ lư do để
bắt bẻ, đành gọi bọn lư hương lại,
quở trách không chịu đôn đốc dân phu
quét dọn đường sá cho sạch và bảo
chúng truyền lệnh rằng: "Quan huyện
trong người khó ở, mọi người không
được to tiếng, ồn ào!"
BACK TO TOP
12. Xiển vào dinh tổng đốc
xin tiền
Gặp lúc hỏng thi, Xiển và mấy anh
em bạn đồng môn ngồi buồn mới giở
tṛ bù khú với nhau. Anh em biết
Xiển có tài ứng đối, thách Xiển vào
xin tiền quan tổng đốc. Bây giờ tổng
đốc Thanh Hóa khét tiếng là một
người hiếu sát. Xiển bắt anh em giao
kèo: nếu xin được tiền th́ anh em cứ
tính một đền thành ba, nghĩa là anh
em sẽ phải trả cho Xiển một số tiền
gấp ba số tiền Xiển xin được của
quan. Bằng không dám xin, hoặc xin
không được th́ Xiển phải thết anh em
một bữa no say. Tưởng đùa vui, nào
ngờ Xiển vào tận dinh quan. Ai nấy
chắc phen này Xiển sẽ làm ma không
đầu.
- Một buổi sáng nọ, quan vừa mở mắt
ra công đường đă thấy Xiển quỳ ở
ngoài sân. Quan quắc mắt hỏi:
- - Thằng kia! Mày tới đây có việc
ǵ?
- Xiển thưa:
- - Bẩm cụ lớn, con muốn nhờ tay cụ
lớn hóa kiếp cho con.
- Quan quát: - Thằng này muốn chết
à?
- Xiển trịnh trọng nói:
- - Bẩm chính thế à. Con nghe nói
lưỡi gươm cụ lớn sắc lắm, nên muốn
xin cụ lớn một nhát để hồn về chín
xuối cho được mát mẻ.
- Quan gắt:
- - Thật là đồ điên, cuồng, ngu,
ngộ. V́ sao mày lại muốn chết?
- Xiển đáp:
- - Bẩm cụ lớn, con là học tṛ thi
hỏng, nhà lại nghèo, nghiệp đèn sách
chẳng ra sao, nghĩ tủi thân hổ phận
chả muốn sống nữa.
- Quan thấy Xiển dáng người học tṛ
nho nhă, lại đối đáp đâu ra đấy một
cách b́nh tĩnh liền bảo:
- - Nếu học tṛ học giỏ mà hỏng thi
th́ cũng c̣n đáng thương. Nếu dốt mà
hỏng lại đ̣i chết th́ chết cũng đánh
đời. Vậy hăy ứng khẩu một bài thơ
lấy đề là "điên cuồng ngu ngộ" ta
xem.
- Xiển vâng lời, ứng khẩu đọc một
hơi, mối câu có một trong bốn chữ
của đầu đề:
Cao Tổ điên hào kiệt
Vơ Đế ngộ thần tiên.
Tặng Điểm cuồng
thiên địa
Nhan Tử ngu thánh
hiền (1)
- Nghe nói xong, quan biết Xiển có
ư xỏ ngọt ḿnh, song thấy Xiển là kẻ
xuất khẩu thành chương, kính điển
lau làu, văn thơ hàm súc, tỏ ra là
người học thức rộng, lại có khí
phách, liền thưởng cho ba chục quan
tiền và bảo lui về.
- Thế là từ đó, ngoài cái tên Xiển
Bột c̣n có một cái tên nữa là Xiển
Ngộ.
BACK TO TOP
13. Tứ chứng nan y
Xiển làm thuốc. cho nên vua
thường vời vào kinh chữa bệnh. Một
hôm, vua đang nô đùa cùng bầy cung
phi, th́ thấy Xiển bước vào. Vua
ngạc nhin hỏi có việc ǵ. Xiển đáp:
- - Hạ thần nghe nói Hoàng thượng
mắc phải bốn bệnh hiểm nghèo mà sách
gọi là "tứ chứng nan y", nên vội
vàng vào thăm Hoàng thượng.
- Vua khó chịu nói:
- - Thiên hạ ác miệng nói càn như
vậy, chứ lâu nay Trẫm vẫn khẻo mạnh,
có việc ǵ đâu! à thế "tứ chứng nan
y" là nhứng bệnh ǵ?
- Xiển tâu: - Dạ "tứ chứng nan y"
họ nói đó là què, mù, câm điếc.
- Vua nổi giận:
- - Độc ác đến mức ấy là cùng! Trấm
mà biết kẻ nào bịa chuyện phao đồn
ra đầu tiên th́ Trẫm sẽ cắt lưỡi chứ
không tha!
- Xiển nói:
- - Hạ thần nghe thiên hạ đồn như
vậy. Bây giờ mới biết là sai. Nhưng
nghĩ cho kỹ, th́ lại thấy là có
nguyên do cả đấy ạ!
- Vua hỏi: - Nguyên do như thế nào?
- Xiển giả bộ rụt rè: - Xin Hoàng
thượng tha tội kẻ hạ thần mới dám
nói.
- Vùa bằng ḷng. Xiển nói:
- - Thiên hạ thấy Hoàng thượng suốt
năm chỉ quanh quẩn trong cung điện
nên họ lầm tưởng là ngài què.
Nước sắp mất mà Hoàng thượng vẫn ung
dung vui thú, nên họ lầm tưởng là
ngài mù. Trước cảnh núi
sông bị quân giặc dày xéo mà Hoàng
thượng cứ ngồi im, nên họ tưởng là
ngài câm. Khắp nơi người ta
đều kêu Hoàng thượng là kẻ hèn yếu,
khiếp nhược nhưng ngài vẫn làm ngơ
kư ḥa ước hàng giặc, nên họn lầm
tưởng là ngài điếc.
- Vua biết Xiển chửi ḿnh, tức uất
người nhưng không đủ lư lẽ để bắt
tội được.
BACK TO TOP
14. Xiển trả lời vua
Đồn rằng có một lần vua ngự tuần
ra Thanh Hóa. Nghe nói con cháu
Trạng Quỳnh vẫn c̣n, vua bèn cho đ̣i
đến. Xiển vâng lệnh tới hầu. Vua hỏi:
-- Trước khi Trạng chết có trối
trăng lại điều chi không?
-Xiển đáp: - Dạ có ạ!
-Vua bảo: - Thế nhà ngươi hăy
thuật lại lời Trạng trối trăng cho
ta nghe.
-- Dạ tâu Hoàng thượng, cố tôi
trước khi từ trần chỉ trối lại có
một câu thôi ạ!
-- Một câu cũng được, cứ nói ta
nghe.
-- Dạ, nhưng tôi không dám nói ạ!
-- Tại sao!
-- Dạ, nói ra sợ Hoàng thượng
không được vui ḷng.
-- Được cứ nói, dù câu nói ấy thế
nào ta vẫn không bắt tội.
-Xiển năm bảy lần từ chối, vua năm
bảy lần gặng hỏi, sau cùng Xiển mới
thưa:
-- Dạ, tâu Hoàng thượng, ông tôi
kể lại rằng: "Trước khi cố tôi nhắm
mắt, con cháu xúm xít quanh giường
hỏi cố tôi có dặn con cháu điều chi
không. Nhưng cố tôi không trả lời.
Con cháu không yên tâm, cứ gặng hỏi
măi, cố tôi chỉ quát lên một câu:
"Hỏi cái mả cha bay hay sao mà hỏi
măi thế?", rồi tắt thở.
|
